უცხოპლანეტელები თუ მათი AI: სიგნალებს AI აგენტები ეძებენ

თუ უცხოპლანეტელები არსებობენ და ოდესმე რადიოსიგნალს გამოგვიგზავნიან, შესაძლოა, ის პირველმა ადამიანმა კი არა, ხელოვნური ინტელექტის აგენტმა დაიჭიროს. ჩრდილოეთ კალიფორნიაში, Allen Telescope Array-ზე (ATA), მეცნიერებმა NVIDIA Holoscan-ის პლატფორმა ჩართეს. მიზანი ისეთი სიგნალების ძიებაა, რომლებიც შესაძლოა უცხოპლანეტელებს ეკუთვნოდეს – ან იმ ხელოვნურ ინტელექტს, რომელიც მათ შექმნეს.

პროექტს SETI ინსტიტუტი და Breakthrough Listen ახორციელებენ, დეტალები კი NVIDIA-მ თავის ბლოგზე გამოაქვეყნა. აგენტებს ახლა ბუნებრივ ენაზე დაწერილი ერთი მოთხოვნით შეუძლიათ ტელესკოპის მართვა, შემომავალი მონაცემების გაუმჯობესება და შესწორება, ასევე ამ ნაკადზე AI მოდელების გაშვება. ანუ AI აქ მხოლოდ მონაცემებს კი არ აანალიზებს, არამედ თავად მოქმედებს.

სარჩევი

• რატომ შეიძლება სიგნალს უცხოპლანეტელები კი არა, მათი AI აგზავნიდეს
• როგორ მუშაობს სისტემა Allen Telescope Array-ზე
• პირველი შედეგი: პულსარი კიბორჩხალას ნისლეულში
• SETI ინსტიტუტი და NVIDIA: რა უძღოდა წინ აგენტებს
• შემდეგი ნაბიჯი: ღია მოდელები და ობსერვატორია მთვარის უკანა მხარეს
• სხვა თემები

რატომ შეიძლება სიგნალს უცხოპლანეტელები კი არა, მათი AI აგზავნიდეს

ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ თუ უცხოპლანეტელები არსებობენ, მათი ცივილიზაციები კაცობრიობაზე მილიარდობით წლით ძველი შეიძლება იყოს. ასეთ ცივილიზაციას შესაძლოა და ლოგიკურიც რომ ჩვენზე ბევრად განვითარებული ტექნოლოგიები ჰქონდეს, მათ შორის ხელოვნური ინტელექტის რაიმე ფორმაც.

ამიტომ, როგორც NVIDIA წერს, არამიწიერი გონიერი სიცოცხლის ძიება (SETI) სულ უფრო მეტად ასე გამოიყურება: ადამიანების შექმნილი AI აგენტები კოსმოსს უსმენენ და ეძებენ, ხომ არ გამოსცემენ სიგნალს უცხოპლანეტელების შექმნილი AI აგენტები.

ამაზე საუბრობს ენდრიუ სიმიონიც – SETI ინსტიტუტის ბერნარდ მ. ოლივერის სახელობის SETI-ის კათედრის ხელმძღვანელი და Breakthrough Listen-ის მთავარი მკვლევარი. მისი აზრით, ახალმა აგენტურმა ობსერვატორიებმა შესაძლოა ისეთი რამ იპოვონ, რაც უფრო მეტად თავად მათ ჰგავდეს, ვიდრე მათ შემქმნელ ადამიანებს. სიმიონი დასძენს: „ეს შიშის მიზეზი არ არის. პირიქით, ეს თარგმნის საქმეში გარღვევაა“.

როგორ მუშაობს სისტემა Allen Telescope Array-ზე

ATA რადიოტელესკოპების მასივია, რომელსაც SETI ინსტიტუტი მართავს და რომელიც 42 ანტენისგან შედგება. რადიოტელესკოპები უზარმაზარი მოცულობის მონაცემებს აგროვებენ, ამიტომ მეცნიერებს უჭირთ საინტერესო სიგნალის შემჩნევა მაშინ, როცა დაკვირვება ჯერ კიდევ მიმდინარეობს.

Holoscan-ის პლატფორმა სენსორების მონაცემების ამ უზარმაზარ ნაკადს ამუშავებს და აგენტებს ცოცხალ მონაცემებს აწვდის, რომლებზე დაყრდნობითაც ისინი მოქმედებენ. სისტემის მთავარი კომპონენტები ასეთია:

• DAQIRI – Holoscan-ის ბიბლიოთეკა, რომლის წყალობითაც ტელესკოპი სენსორების მონაცემებს, წამში ტერაბიტობით, პირდაპირ GPU-ს მეხსიერებაში ტვირთავს. ასე დაკვირვება მაშინვე მუშავდება და მყარ დისკებზე აღარ გროვდება.
• CyberEther – SETI ინსტიტუტში შექმნილი ფრეიმვორკი სიგნალების დასამუშავებლად. გამოთვლებს ის NVIDIA-ს CUDA-X ბიბლიოთეკებით ასრულებს, მათ შორის cuFFT-ით (ფურიეს სწრაფი გარდაქმნა) და cuBLAS-ით (წრფივი ალგებრა).
• Nexus – ობსერვატორიის ვებზე დაფუძნებული ორკესტრატორი, რომელიც აგენტებისთვის სამუშაო გარემოს (agent harness) როლს ასრულებს. აქ აგენტები ერთ სივრცეში ხედავენ ინსტრუმენტის მდგომარეობას, გამოთვლით რესურსებსა და მონაცემთა დამუშავების პაიპლაინებს.

მკვლევრებს Nexus-ში ჩვეულებრივი ტექსტური მოთხოვნებით შეუძლიათ მონაცემთა პაკეტების დანაკარგის მონიტორინგი, სპექტროგრამების რეალურ დროში ნახვა და სიგნალის დამუშავების ბლოკების გადაწერა. სისტემას წამში 2,4 ტერაბიტის დამუშავება შეუძლია NVIDIA RTX PRO 6000 Blackwell გრაფიკულ პროცესორებზე. AI მოდელების ინფერენსი ღრუბელში არ ხდება – ის ადგილზე, უშუალოდ ტელესკოპთან სრულდება.

რისი გაკეთება შეუძლია აგენტს

როცა ეს ნაწილები ერთად მუშაობს, აგენტს შეუძლია:

• ტელესკოპის ანტენები საჭირო მიმართულებით მოაბრუნოს;
• ინსტრუმენტი დააკალიბროს და დაფოკუსოს, რომ სიგნალი სუფთა იყოს;
• მონაცემებში შეცდომები იპოვოს და გაასწოროს;
• შედეგი გრაფიკზე გამოიტანოს.

NVIDIA-ს თქმით, აგენტები იმ სამუშაოს, რასაც ადამიანებს კვირები ან წლებიც კი დასჭირდებოდათ, საათებში ასრულებენ.

პირველი შედეგი: პულსარი კიბორჩხალას ნისლეულში

სისტემამ თავისი ეფექტურობა უკვე დაამტკიცა: მისი დახმარებით პირველად მოხერხდა პულსარის ხელოვნური ინტელექტით აღმოჩენა რეალურ დროში. პულსარი სწრაფად მბრუნავი ვარსკვლავის ნარჩენია, რომელიც კოსმოსური შუქურასავით პერიოდულ იმპულსებს გამოსცემს.

ეს პულსარი კიბორჩხალას ნისლეულშია, რომელიც დედამიწიდან დაახლოებით 6500 სინათლის წლითაა დაშორებული. პულსარი ბუნებრივი ობიექტია, ასე რომ, ამ შემთხვევაში უცხოპლანეტელები არაფერ შუაში არიან. შედეგი იმას ადასტურებს, რომ სისტემა რეალურ კოსმოსურ სიგნალს დაკვირვების დროსვე ამჩნევს.

SETI ინსტიტუტი და NVIDIA: რა უძღოდა წინ აგენტებს

SETI ინსტიტუტი ATA-ზე NVIDIA-ს ტექნოლოგიებს პირველად არ იყენებს. 2024 წელს Holoscan-მა და NVIDIA IGX Orin-მა აქ შესაძლებელი გახადა სწრაფი რადიოაფეთქებების (FRB) რეალურ დროში ძიება AI-ით – მსოფლიოში პირველად. FRB რადიოგამოსხივების ხანმოკლე აფეთქებებია, რომლებიც მხოლოდ მილიწამებს გრძელდება.

2025 წლის ნოემბერში კი Breakthrough Listen-მა Holoscan-ზე აგებული AI სისტემა წარადგინა, რომელიც რეცენზირებად ჟურნალ Astronomy & Astrophysics-შია აღწერილი. ორგანიზაციის მონაცემებით, ის FRB-ების ძიებისას ATA-ს არსებულ პაიპლაინზე 600-ჯერ უფრო სწრაფად მუშაობს, სიზუსტეს 7%-ით ზრდის და ცრუ დადებით შედეგებს თითქმის ათჯერ ამცირებს.

შემდეგი ნაბიჯი: ღია მოდელები და ობსერვატორია მთვარის უკანა მხარეს

გუნდი ახლა ღია მოდელებს, მათ შორის NVIDIA Nemotron-ს, იმ შემთხვევებისთვის აფასებს, სადაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ მონაცემები ადგილზე დარჩეს და დამუშავებას დიდი დრო არ დასჭირდეს.

ასეთი მოდელები იმ ობსერვატორიებისთვისაც განიხილება, რომლებიც შესაძლოა ოდესმე მთვარის უკანა მხარეს ოფლაინ რეჟიმში იმუშავებენ. ასეთ პირობებში AI მოდელი ღრუბლოვან სერვისებზე ვერ იქნება დამოკიდებული და ადგილზევე უნდა ეშვებოდეს.

ჯერჯერობით საუბარია ძიების ახალ ინსტრუმენტზე და არა აღმოჩენაზე. NVIDIA-ს შეფასებით, შედეგი იმ სიგნალების უფრო სწრაფი და მოქნილი ძიებაა, რომლებსაც შესაძლოა უცხოპლანეტელები ან მათი ტექნოლოგიები აგზავნიდნენ.

წყაროები

1. seti.orgseti.org/seti-allen-telescope-array-ata
2. nvidia.comnvidia.com/en-us/edge-computing/holoscan
3. seti.orgseti.org
4. breakthroughinitiatives.orgbreakthroughinitiatives.org/initiative/1
5. nvidia.comnvidia.com
6. blogs.nvidia.comblogs.nvidia.com/blog/ai-joins-the-search-for-extraterrestr…
7. developer.nvidia.comdeveloper.nvidia.com/daqiri
8. cyberether.orgcyberether.org
9. developer.nvidia.comdeveloper.nvidia.com/cufft
10. developer.nvidia.comdeveloper.nvidia.com/cublas

ხელოვნური ინტელექტირა არის LLM, AGI და როგორ მუშაობს ChatGPT