ჯეფრი ჰინტონი

განახლებულია: 11 ნოემბერი, 2026

8 მთავარი ფაქტი ჯეფრი ჰინტონის შესახებ

• დაბადება1947 წლის 6 დეკემბერი, ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო.
• განათლებაექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი კემბრიჯში (1970) და ხელოვნური ინტელექტის დოქტორის ხარისხი ედინბურგის უნივერსიტეტში (1978).
• ტორონტო1987 წლიდან ტორონტოს უნივერსიტეტთან არის დაკავშირებული; დღეს მისი ემერიტუსი პროფესორია.
• უკუგავრცელება1986 წელს დევიდ რუმელჰარტთან და რონალდ უილიამსთან ერთად გამოაქვეყნა ნაშრომი, რომელმაც ნეირონული ქსელების სწავლების ეს მეთოდი ფართოდ გაავრცელა.
• AlexNet2012 წელს სტუდენტებთან, ალექს კრიჟევსკისთან და ილია სუცკევერთან ერთად შექმნა ქსელი, რომელმაც ImageNet-ის კონკურსი მოიგო.
• Google2013-2023 წლებში ნახევარ განაკვეთზე მუშაობდა Google-ში, სადაც ვიცე-პრეზიდენტი და Engineering Fellow იყო.
• ტიურინგის პრემია2018 წლის ჯილდო იან ლეკუნთან და იოშუა ბენჯიოსთან ერთად მიენიჭა.
• ნობელის პრემია2024 წელს ჯონ ჰოპფილდთან ერთად ფიზიკაში ნობელის პრემია მიიღო.

ჯეფრი ჰინტონის ბიოგრაფია

ჯეფრი ჰინტონი 1947 წელს ლონდონში, მეცნიერთა ოჯახში დაიბადა. მამამისი, ჰოვარდ ჰინტონი, ენტომოლოგი იყო. ჰინტონი მათემატიკოს ჯორჯ ბულის შთამომავალია; ბულის ლოგიკური ალგებრა მოგვიანებით კომპიუტერული მეცნიერების ერთ-ერთ საფუძვლად იქცა.

1967 წელს კემბრიჯის King’s College-ში დაიწყო სწავლა. მიმართულება რამდენჯერმე შეიცვალა: სცადა ბუნებისმეტყველება, ხელოვნების ისტორია და ფილოსოფია. 1970 წელს ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი მიიღო. მის მთავარ ინტერესად იქცა კითხვა, როგორ სწავლობს ადამიანის ტვინი.

დოქტორანტურა ედინბურგის უნივერსიტეტში გაიარა კრისტოფერ ლონგეტ-ჰიგინსის ხელმძღვანელობით. ხელოვნური ინტელექტის დოქტორის ხარისხი 1978 წელს მიენიჭა. იმ დროს მკვლევართა დიდი ნაწილი ნეირონულ ქსელებს უპერსპექტივოდ მიიჩნევდა, ჰინტონმა კი ამ მიმართულებით მუშაობა გააგრძელა.

პოსტდოქტორანტად სასექსის უნივერსიტეტსა და სან-დიეგოში, კალიფორნიის უნივერსიტეტში მუშაობდა, შემდეგ ხუთი წელი კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტში ასწავლიდა. 1987 წელს კანადაში, ტორონტოს უნივერსიტეტში გადავიდა, სადაც მისი სამეცნიერო კარიერის ძირითადი ნაწილი გავიდა. 1998-2001 წლებში ლონდონში, UCL-ში, Gatsby-ის გამოთვლითი ნეირომეცნიერების განყოფილებას აყალიბებდა, შემდეგ კი ტორონტოში დაბრუნდა.

ჯეფრი ჰინტონის კარიერის ქრონოლოგია

1. 1970 – კემბრიჯიექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი მიიღო.
2. 1978 – დოქტორის ხარისხიედინბურგის უნივერსიტეტში ხელოვნური ინტელექტის დოქტორის ხარისხი მიენიჭა.
3. 1983-1985 – ბოლცმანის მანქანაკოლეგებთან ერთად შეიმუშავა ნეირონული ქსელი, რომელიც მონაცემებში დამახასიათებელ ნიშნებს თვითონ პოულობს.
4. 1986 – უკუგავრცელებარუმელჰარტთან და უილიამსთან ერთად ჟურნალ Nature-ში გამოაქვეყნა ნაშრომი ნეირონული ქსელების სწავლების მეთოდზე.
5. 1987 – ტორონტოკანადის მოწინავე კვლევების ინსტიტუტის (CIFAR) წევრი გახდა და ტორონტოს უნივერსიტეტში გადავიდა.
6. 1998-2001 – ლონდონიUCL-ში Gatsby-ის გამოთვლითი ნეირომეცნიერების განყოფილება ჩამოაყალიბა.
7. 2004-2013 – CIFAR-ის პროგრამახელმძღვანელობდა კვლევით პროგრამას „Neural Computation and Adaptive Perception“.
8. 2012 – AlexNetკრიჟევსკისთან და სუცკევერთან ერთად შექმნილმა ქსელმა ImageNet-ის კონკურსი მოიგო. იმავე წელს სამივემ კომპანია DNNresearch დააფუძნა.
9. 2013 – GoogleGoogle-მა DNNresearch შეიძინა. ჰინტონმა დრო Google-სა და უნივერსიტეტს შორის გაანაწილა.
10. 2017 – Vector Instituteტორონტოს ახალი კვლევითი ინსტიტუტის თანადამფუძნებელი და მთავარი სამეცნიერო მრჩეველი გახდა.
11. 2019 – ტიურინგის პრემია27 მარტს ACM-მა ჰინტონი, ლეკუნი და ბენჯიო 2018 წლის პრემიის ლაურეატებად დაასახელა.
12. 2023 – Google-იდან წასვლამაისში კომპანია დატოვა, რომ ხელოვნური ინტელექტის რისკებზე თავისუფლად ესაუბრა.
13. 2024 – ნობელის პრემია8 ოქტომბერს ჯონ ჰოპფილდთან ერთად ფიზიკის პრემიის ლაურეატად გამოცხადდა.
14. 2025 – დედოფალ ელისაბედის პრემიასაინჟინრო პრემია ექვს სხვა ლაურეატთან ერთად მიიღო თანამედროვე მანქანური სწავლების განვითარებისთვის.

რას საქმიანობს ჯეფრი ჰინტონი დღეს?

Google-იდან წასვლის შემდეგ ჯეფრი ჰინტონს კომპანიაში თანამდებობა აღარ უკავია. მისი საქმიანობა სამ მიმართულებას მოიცავს: აკადემიურ სტატუსს ტორონტოს უნივერსიტეტში, მრჩევლის როლს Vector Institute-ში და საჯარო გამოსვლებს ხელოვნური ინტელექტის უსაფრთხოებაზე.

ჯეფრი ჰინტონის სამეცნიერო წვლილი

ჯეფრი ჰინტონის კვლევების მთავარი კითხვა ასეთია: როგორ ისწავლოს სისტემამ მაგალითებიდან ისე, რომ წესები წინასწარ არავინ ჩაუწეროს. პასუხს ის ათწლეულების განმავლობაში ხელოვნური ნეირონული ქსელების მეშვეობით ეძებდა.

უკუგავრცელება – როგორ სწავლობს ქსელი

ნეირონული ქსელი ერთმანეთთან დაკავშირებული კვანძებისგან შედგება, კავშირებს კი რიცხვითი წონები აქვს. სწავლება ამ წონების შერჩევას ნიშნავს. უკუგავრცელების ალგორითმი ითვლის, რამდენად შეცდა ქსელი, და ამ შეცდომას ბოლო შრიდან პირველისკენ ატარებს, რომ თითოეული წონა ოდნავ შესწორდეს.

1986 წელს ჰინტონმა, დევიდ რუმელჰარტმა და რონალდ უილიამსმა აჩვენეს, რომ ამ მეთოდით ქსელი მონაცემების შინაგან წარმოდგენებს თვითონ აყალიბებს. ალგორითმი პირველად მათ არ შეუთავაზებიათ, მაგრამ სწორედ ამ ნაშრომის შემდეგ იქცა ის ნეირონული ქსელების სწავლების ძირითად ხერხად. დღეს უკუგავრცელებას ნეირონული ქსელების უმეტესობა იყენებს.

ბოლცმანის მანქანა და ნობელის პრემია

1980-იანი წლების პირველ ნახევარში ჰინტონმა ტერენს სეინოვსკისთან და დევიდ აკლისთან ერთად შექმნა ბოლცმანის მანქანა. ეს ქსელი ჯონ ჰოპფილდის მოდელს ეყრდნობა და სტატისტიკური ფიზიკის ხერხებს იყენებს. მაგალითებზე სწავლების შემდეგ ის მონაცემებში დამახასიათებელ ნიშნებს ცნობს, შეუძლია გამოსახულებების კლასიფიკაცია და ნასწავლის მსგავსი ახალი ნიმუშების შექმნა.

2024 წლის 8 ოქტომბერს შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიამ ფიზიკის ნობელის პრემია ჰოპფილდსა და ჰინტონს მიანიჭა „ფუნდამენტური აღმოჩენებისა და გამოგონებებისთვის, რომლებიც ხელოვნური ნეირონული ქსელებით მანქანურ სწავლებას შესაძლებელს ხდის“. იმავე წელს ქიმიის პრემიის ერთ-ერთი ლაურეატი დემის ჰასაბისი გახდა, ასევე ხელოვნურ ინტელექტთან დაკავშირებული კვლევისთვის.

AlexNet და ღრმა სწავლების გარღვევა

2012 წელს ჰინტონმა და მისმა სტუდენტებმა, ალექს კრიჟევსკიმ და ილია სუცკევერმა, გამოსახულებების ამოცნობის კონკურს ImageNet-ზე წარადგინეს ღრმა კონვოლუციური ქსელი, რომელიც მოგვიანებით AlexNet-ის სახელით გახდა ცნობილი. ქსელმა ობიექტების ამოცნობაში შეცდომების მაჩვენებელი თითქმის გაანახევრა.

ამ შედეგის შემდეგ კომპიუტერული ხედვის მკვლევრები მასობრივად გადავიდნენ ნეირონულ ქსელებზე, იგივე მიდგომა კი მეტყველების ამოცნობაშიც დამკვიდრდა. სუცკევერი მოგვიანებით OpenAI-ის თანადამფუძნებელი და მთავარი მეცნიერი გახდა.

ჯეფრი ჰინტონი და Google

2012 წელს ჰინტონმა, კრიჟევსკიმ და სუცკევერმა კომპანია DNNresearch დააფუძნეს. 2013 წლის მარტში ის Google-მა შეიძინა. ამის შემდეგ ჰინტონი ათი წელი ნახევარ განაკვეთზე მუშაობდა Google-ში, სადაც ვიცე-პრეზიდენტისა და Engineering Fellow-ს თანამდებობა ეკავა, პარალელურად კი ტორონტოს უნივერსიტეტში რჩებოდა.

2023 წლის მაისში, 75 წლის ასაკში, კომპანიიდან წასვლა გამოაცხადა. მიზეზად დაასახელა ასაკი და სურვილი, ხელოვნური ინტელექტის საფრთხეებზე ისე ესაუბრა, რომ დამსაქმებელზე არ ეფიქრა. ამასთან ხაზი გაუსვა, რომ Google-ის გაკრიტიკება არ სურდა და კომპანია, მისი თქმით, ძალიან პასუხისმგებლიანად იქცეოდა.

ხედვა ხელოვნური ინტელექტის რისკებზე

ჯეფრი ჰინტონი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მეცნიერია, რომელიც ხელოვნური ინტელექტის საფრთხეებზე ღიად საუბრობს. მისი შეფასებით, ციფრული სისტემები შეიძლება ადამიანზე ჭკვიანი გახდეს, და ჯერ არ ვიცით, შევძლებთ თუ არა მათზე კონტროლის შენარჩუნებას.

2024 წლის 10 დეკემბერს, ნობელის ბანკეტზე წარმოთქმულ სიტყვაში, მან ახლო მომავლის რისკები ჩამოთვალა: საზოგადოების გამყოფი ინფორმაციული ბუშტები, მასობრივი თვალთვალი ავტორიტარული ხელისუფლებების მიერ, კიბერთაღლითობა, ახალი საშიში ვირუსების შექმნა და იარაღი, რომელიც თვითონ წყვეტს, ვის დაესხას თავს.

გრძელვადიან საფრთხედ მან ადამიანზე ჭკვიანი ციფრული არსებების გაჩენა დაასახელა. ჰინტონის აზრით, თუ ასეთ სისტემებს მოკლევადიან მოგებაზე ორიენტირებული კომპანიები შექმნიან, უსაფრთხოება მათი მთავარი პრიორიტეტი ვერ იქნება. ამიტომ ის მთავრობებსა და საერთაშორისო ორგანიზაციებს სწრაფი მოქმედებისკენ მოუწოდებს, მეცნიერებს კი იმის კვლევისკენ, როგორ ავიცილოთ თავიდან AI-ის მიერ კონტროლის ხელში ჩაგდება.

ჰინტონი ტექნოლოგიის სარგებელსაც აღნიშნავს: იმავე სიტყვაში თქვა, რომ ხელოვნურ ინტელექტს შეუძლია პროდუქტიულობა თითქმის ყველა დარგში გაზარდოს, თუ ეს სარგებელი თანაბრად გადანაწილდება. მისი პროგნოზები მეცნიერის პირად შეფასებებად უნდა აღვიქვათ და არა დადასტურებულ ფაქტებად.

აღიარება და ჯილდოები

1998 წელს ჯეფრი ჰინტონი ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრად აირჩიეს, 2018 წელს კი კანადის ორდენის კომპანიონის წოდება მიენიჭა.

2018 წლის ტიურინგის პრემია, რომელსაც ხშირად კომპიუტერული მეცნიერების ნობელს უწოდებენ, მან იან ლეკუნთან და იოშუა ბენჯიოსთან ერთად მიიღო. 2022 წელს სამივეს და დემის ჰასაბისს ასტურიის პრინცესის პრემია გადაეცათ.

2025 წელს დედოფალ ელისაბედის საინჟინრო პრემიის ლაურეატი გახდა. იმავე ჯილდოს მფლობელები არიან ჯენსენ ჰუანგი, ფეი-ფეი ლი, ლეკუნი, ბენჯიო, ჰოპფილდი და ბილ დალი.

ხშირი კითხვები

წყაროები და დამატებითი ინფორმაცია

• NobelPrize.org – ჯეფრი ჰინტონი: ბიოგრაფიული მონაცემები და პრემიის ფორმულირება
• შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემია – 2024 წლის ფიზიკის პრემიის ოფიციალური განცხადება
• NobelPrize.org – ჰინტონის სიტყვა ნობელის ბანკეტზე, 2024
• ტორონტოს უნივერსიტეტი – ჰინტონის ბიოგრაფიული ცნობა
• Vector Institute – ჰინტონის პროფილი და თანამდებობა
• ACM – 2018 წლის ტიურინგის პრემიის ოფიციალური განცხადება
• Nature, 1986 – ნაშრომი უკუგავრცელების მეთოდზე
• AlexNet – 2012 წლის სამეცნიერო ნაშრომი
• ტორონტოს უნივერსიტეტი – Google-ის მიერ DNNresearch-ის შეძენა, 2013
• BBC (RNZ-ის გამოქვეყნებით) – ჰინტონის წასვლა Google-იდან, 2023
• ლონდონის სამეფო საზოგადოება – ჰინტონის ნობელის პრემია
• QEPrize – 2025 წლის დედოფალ ელისაბედის საინჟინრო პრემიის ლაურეატები
• Wikipedia – ოჯახი, განათლების თარიღები და ჯილდოების სია

ასევე ნახეთ: იან ლეკუნი, AI ლიდერები და AI კომპანიები.